ગુજરાત પોલીસ ભરતી બોર્ડ દ્વારા Police Sub Inspector (PSI) ની પરીક્ષા માટે જાહેર કરાયેલ અભ્યાસક્રમ ઘણો વિશાળ અને ઊંડાણપૂર્વકનો છે. અહીં અમે Paper-1 અને Paper-2 ના દરેક વિષયના સૂક્ષ્મ મુદ્દાઓ (Micro-topics) નું લિસ્ટ તૈયાર કર્યું છે.

Paper 1: General Studies (MCQ) – 200 Marks

પેપર-1 બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે: Part-A અને Part-B.

PART – A: Mental Ability (100 Marks)

આ વિભાગમાં નીચે મુજબના બે મુખ્ય વિષયો છે, જે દરેક 50 ગુણના રહેશે.

1. Reasoning and Data Interpretation (તાર્કિક ક્ષમતા અને માહિતી અર્થઘટન) – 50 Marks

2. Quantitative Aptitude (ગાણિતિક કસોટી) – 50 Marks

PART – B: General Knowledge (100 Marks)

આ વિભાગમાં 4 મુખ્ય સેક્શન છે, જેમાં દરેક સેક્શનનું વેઈટેજ 25 માર્ક્સ છે.

1. Constitution of India & Public Administration (25 Marks)

A. Constitution of India (ભારતનું બંધારણ):

• Basics: બંધારણનો ઉદભવ અને વિકાસ, લાક્ષણિકતાઓ, અને આમુખ (Preamble).
• Rights & Duties: મૂળભૂત અધિકારો અને ફરજો, રાજયનીતિના માર્ગદર્શક સિધ્ધાંતો (DPSP).
• Provisions: બંધારણની જોગવાઈઓ, બંધારણીય સુધારાની પ્રક્રિયા અને મહત્વના સુધારાઓ, બંધારણનું મૂળભૂત માળખું (Basic Structure).
• Union & State: સંઘ અને રાજયના કાર્યો અને જવાબદારીઓ, સંસદીય વ્યવસ્થા.
• Institutions: સંસદ અને રાજય વિધાનમંડળ (માળખું, કાર્યો, સત્તા, વિશેષાધિકારો), રાષ્ટ્રપતિ અને રાજયપાલની ભૂમિકા.
• Judiciary & Executive: કાર્યપાલિકા અને ન્યાયપાલિકા.
• Federalism: સમવાય તંત્ર (Federal Structure) અને કેન્દ્ર-રાજય સંબંધો.
• Bodies: બંધારણીય સંસ્થાઓ, વૈધાનિક, નિયમનકારી અને અર્ધ-ન્યાયિક સંસ્થાઓ (Statutory, Regulatory & Quasi-judicial bodies).
• Local Gov: પંચાયતી રાજ તથા સ્થાનિક સ્વરાજની સંસ્થાઓ.

B. Public Administration (જાહેર પ્રશાસન):

• Evolution: ભારતીય પ્રશાસનની ઉત્ક્રાંતિ – પ્રાચીન ભારતથી લઈને સાંપ્રત (આધુનિક) ભારત સુધી.
• Bureaucracy: અમલદારશાહી (Bureaucracy) અને મુલ્કી સેવાઓ (Civil Services).
• Admin Structure: કેન્દ્ર, રાજય તથા જિલ્લાનું વહીવટીતંત્ર.
• Policies: કેન્દ્ર અને રાજય સરકારની અગત્યની નીતિઓ અને કાર્યક્રમો.
• Law & Order: કાયદો તથા વ્યવસ્થાનું પ્રશાસન.

2. History, Geography & Cultural Heritage (25 Marks)

A. History (ઈતિહાસ):

• Ancient: સિંધુખીણની સભ્યતા, વૈદિક યુગ, જૈન અને બૌધ્ધ ધર્મ, ગણરાજયો તથા પ્રથમ મગધ સામ્રાજય.
• Foreign Contact: મઘ્ય એશિયા સાથેનો સંપર્ક અને તેના પરિણામો.
• Dynasties (ખાસ યાદ રાખવા): હર્યક, નંદ, મૌર્ય, શુંગ, કણ્વ, શક, કુષાણ, સાતવાહન, ગુપ્ત, હર્ષવર્ધન, પલ્લવ, ચાલુકય, ગુર્જર પ્રતિહાર, ચોલ, પાલ, દિલ્હી સલ્તનત, મુઘલ સામ્રાજય, વિજયનગર, મરાઠા અને અન્ય ભારતીય રાજવંશો.
• આ તમામ રાજવંશોના શાસકો, વહીવટીતંત્ર, આર્થિક-સામાજિક સ્થિતિ, ધર્મ, સાહિત્ય અને કલા તૈયાર કરવી.
• Modern India: યુરોપિયન કંપનીઓનું આગમન, 1857 નો બળવો, ભારતમાં બ્રિટીશ તાજનું સીધુ શાસન, સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ, આઝાદી પછીનું ભારત.
• Reform Movements: 19મી અને 20મી સદીમાં ધાર્મિક-સામાજિક સુધારા આંદોલનો.
• Gujarat History: ગુજરાતના રાજવંશો, શાસકો, વહીવટીતંત્ર, આર્થિક-સામાજિક પરિસ્થિતિ, ધર્મ અને સંસ્કૃતિ.

B. Geography (ભૂગોળ):

• General: સૂર્યમંડળ, પૃથ્વીની ગતિ, ઋતુઓ, પૃથ્વીની આંતરિક રચના, વાતાવરણ, આબોહવા, મહાસાગરો (ભૌતિક/રાસાયણિક લાક્ષણિકતાઓ).
• Physical (India, Gujarat & World): ભૂકંપ, જ્વાળામુખી, વાવાઝોડું, કુદરતી વનસ્પતિ, રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો, જમીનના પ્રકારો, ખડકો અને ખનિજો.
• Social: વસ્તી ગીચતા, સાક્ષરતા, જાતિ પ્રમાણ, જનજાતિઓ અને ભાષાકીય સમૂહો.
• Economic: કૃષિ, ઉદ્યોગ, સેવાઓ, પરિવહન અને વેપાર.

C. Cultural Heritage (સાંસ્કૃતિક વારસો):

• Art Forms: ભારત અને ગુજરાતના કળાસ્વરૂપો, સાહિત્ય, શિલ્પ, સ્થાપત્ય, સંગીત અને નૃત્ય.
• Traditions: ભારતીય જીવન પરંપરા, મેળા, ઉત્સવો, ખાણી-પીણી, પોશાક.
• Gujarat Specific: ગુજરાતના સંગ્રહસ્થાનો, પુસ્તકાલયો, ગુજરાતી રંગભૂમિ (નાટકો/ભવાઈ), આદિવાસી જનજીવન.
• Literature: ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રવાહો, સાહિત્યકારો અને સંસ્થાઓ.
• Tourism: ગુજરાતના તીર્થસ્થળો અને પર્યટન સ્થળો.

3. Environment, Science & Tech, Economics (25 Marks)

A. Environment (પર્યાવરણ):

• Policies: રાષ્ટ્રીય/આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યાવરણ નીતિઓ, સંધિઓ, ક્લાઈમેટ ચેન્જ પ્રોટોકોલ.
• Biodiversity: જૈવ વિવિધતા, વન અને વન્યજીવન સંરક્ષણ કાયદા.
• Projects: વાઘ, સિંહ, ગેંડો, મગર સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ્સ.
• Pollution: પ્રદૂષણના પ્રકારો, ગ્લોબલ વોર્મિંગ, ઓઝોન ક્ષય, એસિડ વર્ષા, નેશનલ એક્શન પ્લાન.

B. Science & Technology (વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી):

• Daily Life: રોજિંદા જીવનમાં વિજ્ઞાન.
• ICT: ઈ-ગવર્નન્સ, સાયબર સિક્યુરિટી, નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ પોલિસી, ઉદ્યોગોમાં ICT.
• Space (ISRO): ભારતીય અંતરીક્ષ કાર્યક્રમ, ISRO ની સિદ્ધિઓ, સેટેલાઈટ (IRNSS, IRS, Edusat), DRDO નું વિઝન અને મિશન, મિસાઈલ પ્રોગ્રામ.
• Energy: ઉર્જા નીતિ, નવીનીકરણીય ઉર્જા સ્ત્રોતો.
• Nuclear Policy: ભારતનો પરમાણુ ઉર્જા કાર્યક્રમ અને નીતિ.

C. Economics (અર્થશાસ્ત્ર):

• Indian Economy: આયોજન પંચથી નીતિ આયોગ સુધીની સફર, આર્થિક સુધારાઓ.
• Finance: ભારતીય કર પદ્ધતિ (Tax System), GST, જાહેર દેવું, સબસિડી.
• Agriculture: મુખ્ય પાકો, સિંચાઈ, હરિત ક્રાંતિ, જૈવિક ખેતી, કૃષિ વેચાણ અને સંગ્રહ.
• Gujarat Economy: ગુજરાતમાં શિક્ષણ, આરોગ્ય, પોષણ, સહકારી ક્ષેત્ર અને પાયાની સુવિધાઓનો વિકાસ.

4. Current Affairs & General Knowledge (25 Marks)

• રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય વર્તમાન પ્રવાહો (Current Affairs).

Paper 2: Language Skills (Descriptive) – 100 Marks

આ પેપર વર્ણનાત્મક (લેખિત) રહેશે અને કુલ સમય 3 કલાકનો રહેશે.

PART – A: Gujarati Language Skill (70 Marks)

• Essay (નિબંધ): 30 ગુણ. (5 વિષયોમાંથી કોઈ એક, 350 શબ્દોમાં).
• Precis Writing (સંક્ષિપ્તીકરણ): 10 ગુણ. (આપેલ ગદ્યખંડનું 1/3 ભાગમાં સંક્ષેપીકરણ અને શીર્ષક).
• Comprehension (ગદ્યસમીક્ષા): 10 ગુણ. (ફકરા પરથી પ્રશ્નોના જવાબ).
• Report Writing (અહેવાલ લેખન): 10 ગુણ.
• Letter Writing (પત્રલેખન): 10 ગુણ.

PART – B: English Language Skill (30 Marks)

• Precis Writing: 10 Marks. (Summarize in 1/3rd length with title).
• Comprehension: 10 Marks. (Answer questions based on passage).
• Translation: 10 Marks. (Translate from Gujarati to English).

Combined Selection Strategy (PSI + LRD)

• Target PSI Level: તમારી તૈયારીનો ટાર્ગેટ PSI લેવલનો રાખવો; જો તમે PSI નું ડીપ રીડિંગ કરશો તો LRD નો 80% સિલેબસ (ઇતિહાસ, ભૂગોળ, બંધારણ) આપોઆપ કવર થઈ જશે.
• Maths & Reasoning Dominance: આ વિષયો ગેમ ચેન્જર છે (LRD માં 60 માર્ક્સ અને PSI માં 100 માર્ક્સ), તેથી રોજ 3 થી 4 કલાક ગણિત અને રીઝનિંગની પ્રેક્ટિસ કરવી ફરજિયાત છે.
• Constitution Scoring: બંધારણ બંને પરીક્ષામાં રોકડા માર્ક્સ અપાવે છે (LRD માં 30 અને PSI માં 25 માર્ક્સ), તેથી કલમો (Articles) અને સુધારાઓ મોઢે કરી લેવા.
• Science Smart Move: LRD માટે ધોરણ 6 થી 10 ની GCERT બુક્સના ટોપિક્સ ગોખી નાખવા અને PSI માટે કરંટ અફેર્સ આધારિત ‘સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી’ (ISRO, DRDO) પર ધ્યાન આપવું.
• Sunday for Descriptive: અઠવાડિયાના 6 દિવસ બંનેના કોમન વિષયો (MCQ) વાંચવા અને દર રવિવારે માત્ર PSI માટે ગુજરાતી/અંગ્રેજી લેખન (Essay, Report) ની પ્રેક્ટિસ કરવી.